Akilli
New member
Futbolun Kralı Kim? Messi mi, Ronaldo mu? Bilimsel Verilerle GOAT Tartışmasına Yakından Bakış
Futbolu uzun zamandır takip eden biri olarak “Futbolun kralı kim?” sorusunun aslında göründüğünden çok daha zor olduğunu düşünüyorum. Tribünde ya da forumlarda bu soru genellikle birkaç saniyede cevaplanıyor: Bir taraf Messi diyor, diğer taraf Ronaldo. Fakat biraz durup düşündüğümüzde karşımıza çok daha ilginç bir problem çıkıyor: Bir futbolcuyu “en iyi” yapan şeyi nasıl ölçebiliriz?
Sadece gol sayısına bakarsak farklı bir sonuç, asistleri ve oyun kuruculuğunu hesaba katarsak başka bir sonuç, takım başarısını ve milli takım performansını eklersek yine farklı bir sonuç elde edebiliriz. Üstelik futbol, bireysel istatistiklerin tek başına oyuncunun gerçek değerini tam olarak açıklayamadığı kolektif bir spor.
Bu nedenle aşağıdaki tartışmayı “Ben Messi'yi seviyorum” veya “Ronaldo daha çok çalıştı” seviyesinden çıkarıp performans bilimi, istatistik, gözlemsel analiz ve spor sosyolojisi açısından değerlendirmek daha anlamlı. Hakemli araştırmaların bize ne söylediğine, UEFA ve FIFA'nın doğrulanabilir verilerine ve taraftar davranışlarını inceleyen akademik çalışmalara birlikte bakalım.
1. Önce “kral” kelimesini bilimsel olarak tanımlamak gerekiyor
Bilimsel bir karşılaştırmanın ilk adımı, ölçmek istediğimiz kavramı tanımlamaktır. “En iyi futbolcu” ölçülebilir tek bir değişken değildir. Gol sayısı, asist, dakika başına üretkenlik, büyük maç performansı, takım başarısı, oyun yaratma, fiziksel dayanıklılık, pozisyon çeşitliliği ve uzun süre üst düzey kalabilme gibi birçok değişken söz konusudur.
Bu nedenle hipotetik bir “futbolcu kalite endeksi” oluşturacak olsaydık şu başlıkları kullanabilirdik:
- Gol üretimi
- Asist ve pozisyon yaratma
- Şut verimliliği
- Top sürme ve adam eksiltme
- Oyun kurma
- Büyük maç performansı
- Şampiyonlar Ligi başarısı
- Milli takım performansı
- Bireysel ödüller
- Kariyerin uzunluğu ve sürdürülebilirliği
Burada önemli bir metodolojik sorun var: Bu değişkenlerin hepsi aynı şeyi ölçmüyor.
Örneğin bir santrforun gol sayısı çok yüksek olabilir ama oyun kurma konusunda zayıf olabilir. Bir hücum oyuncusu daha az gol atıp takım arkadaşlarına olağanüstü fırsatlar yaratabilir. Dolayısıyla yalnızca gol sayısını kullanarak “en iyi” sonucuna ulaşmak, istatistiksel olarak eksik bir model oluşturmak anlamına gelir.
Messi ve Ronaldo'yu karşılaştıran hakemli bir çalışmada araştırmacılar da tam olarak bu karmaşıklığa dikkat çekiyor. Castañer ve arkadaşlarının Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan çalışması, iki oyuncunun gol öncesindeki motor davranışlarını T-pattern analizi ve polar koordinat analiziyle inceledi. Araştırmacılar, iki oyuncunun da üstün golcülük yeteneğine sahip olmakla birlikte bunu farklı hareket ve teknik davranış dizileriyle gerçekleştirdiğini ortaya koydu. Frontiers
Yani ilk bilimsel sonuç oldukça önemli: Aynı sonuca ulaşmak, aynı futbolu oynamak anlamına gelmiyor.
2. Messi ve Ronaldo aslında aynı oyuncu tipinin iki versiyonu değil
Messi-Ronaldo tartışmasının en büyük hatalarından biri, iki futbolcuyu yalnızca “daha fazla gol atan kim?” üzerinden karşılaştırmak.
2017 yılında yayımlanan gözlemsel araştırmada Messi'nin gol öncesindeki davranışlarında top sürme ve yön değiştirme eylemlerinin daha belirgin olduğu, Ronaldo'nun ise farklı teknik kalıplarla, özellikle şut ve bitiricilik özellikleriyle öne çıktığı tespit edildi. Araştırmada Messi'nin sol ayağını ve Ronaldo'nun sağ ayağını gol pozisyonlarının önemli bölümünde baskın biçimde kullandığı da gösterildi. Frontiers
Daha önce Messi'nin 103 golünü inceleyen ayrı bir araştırmada ise vücut yönelimi, ayak-top temas bölgesi, dönüş yönü ve hareket biçimleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştu. Frontiers
Bu bize önemli bir ayrım sunuyor:
Messi'nin üstünlüğü büyük ölçüde oyun yaratma, dar alanlarda top kontrolü, dribbling ve pozisyon üretme kapasitesiyle ilişkilendirilebilirken; Ronaldo'nun üstünlüğü bitiricilik, hava topları, fiziksel adaptasyon ve uzun süre yüksek gol üretimiyle daha fazla ilişkilendirilebilir.
Dolayısıyla “hangisi daha komple?” sorusunun cevabı, komple oyuncuyu nasıl tanımladığınıza bağlı.
3. Şampiyonlar Ligi verileri Ronaldo'ya ciddi bir avantaj sağlıyor
Eğer yalnızca Avrupa'nın en üst düzey kulüp turnuvasındaki gol üretimini değerlendirirsek, Ronaldo'nun üstünlüğünü kabul etmek gerekiyor.
UEFA'nın güncel istatistiklerinde Cristiano Ronaldo 141 Şampiyonlar Ligi golüyle zirvede bulunurken Messi 129 golle ikinci sırada yer alıyor. Ronaldo ayrıca 187 maçla organizasyon tarihinin en fazla maça çıkan oyuncusu; Messi ise 163 maçta bulunuyor. UEFA.com+1
Ronaldo'nun bu turnuvada beş şampiyonluğu bulunuyor. Üstelik UEFA verilerine göre Şampiyonlar Ligi tarihindeki en fazla gol atan oyuncu olmasının yanında, turnuvada en fazla maça çıkan oyuncu konumunda da bulunuyor. UEFA.com+1
Bu açıdan bakıldığında:
Şampiyonlar Ligi golcülüğü ve uzun vadeli elit performans = Ronaldo lehine.
Fakat istatistiksel analiz burada da bitmiyor. Çünkü Messi, daha az maçta 129 gol üretmiş durumda ve UEFA'nın güncel verilerinde Ronaldo'nun 42, Messi'nin 40 Şampiyonlar Ligi asisti bulunuyor. UEFA.com
Bu nedenle yalnızca toplam gol sayısı yerine maç başına üretim, dakika başına üretim ve yaratılan pozisyonlar gibi ölçütleri de hesaba katmak gerekiyor.
4. Dünya Kupası faktörü Messi'nin dosyasını güçlendiriyor
Messi lehine en güçlü argümanlardan biri milli takım kariyerinin zirvesidir.
2022 Dünya Kupası'nda Arjantin şampiyon olurken Messi yedi gol attı ve turnuvanın en iyi oyuncusuna verilen Golden Ball ödülünü kazandı. FIFA ayrıca Messi'nin Dünya Kupası tarihinde bu ödülü iki kez kazanan ilk oyuncu olduğunu belirtiyor. FIFA+1
Burada önemli olan sadece kupanın kazanılmış olması değil. Messi'nin 2014'te de turnuvanın Golden Ball ödülünü kazanmış olması, yani iki farklı Dünya Kupası'nda bireysel olarak turnuvanın en iyi oyuncusu seçilmesi.
Ronaldo'nun milli takım kariyeri ise farklı bir başarı modeli ortaya koyuyor. Portekiz'le Avrupa Şampiyonası kazanması ve uluslararası futbol tarihindeki uzun süreli gol üretimi, onun milli takım seviyesindeki değerini oldukça yükseltiyor.
Ancak “kariyerin en büyük kupası” kriterine özel ağırlık verirsek Messi'nin 2022 Dünya Kupası başarısı tartışmada belirgin bir avantaj yaratıyor.
5. Peki Ballon d'Or gibi ödüller bilimsel kanıt sayılır mı?
Tam olarak değil.
Bireysel ödüller değerli göstergelerdir ancak tamamen objektif değildir. Çünkü ödüller seçmenlerin değerlendirmelerini, medya algısını, takım başarısını ve oyuncunun sezon içindeki görünürlüğünü de içerir.
Bu yüzden Ballon d'Or'u bir “ölçüm cihazı” değil, uzman topluluğunun kolektif değerlendirmesi olarak görmek daha doğru olur.
Bilimsel yöntemde buna ölçümün geçerliliği açısından yaklaşabiliriz. Eğer aynı oyuncunun performansını farklı yöntemlerle değerlendirdiğimizde benzer sonuçlara ulaşıyorsak güvenimiz artar. Örneğin gol verileri, asistler, gözlemsel performans analizleri, takım başarıları ve uzman değerlendirmeleri aynı oyuncuyu sürekli olarak üst sıralarda gösteriyorsa elimizde daha güçlü bir kanıt kümesi oluşur.
Bu açıdan Messi ve Ronaldo'nun konumu olağanüstü. ModK adı verilen objektif kariyer değerlendirme yöntemini kullanan bir araştırmada iki oyuncu 21. yüzyılın en güçlü kariyerleri arasında gösterilmiş ve aralarındaki farkın oldukça küçük olduğu belirtilmiştir. Çalışma, 2019/20 sezonu sonu itibarıyla Messi'yi az farkla öne çıkarırken iki kariyer arasındaki ayrımın “kesin” biçimde belirlenemeyeceğini de vurgulamıştır. ScienceDirect
6. Erkeklerin ve kadınların futbola bakışı gerçekten farklı mı?
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir bilimsel problem var: “Erkekler analitik düşünür, kadınlar duygusal düşünür” şeklindeki kesin bir genelleme bilimsel olarak savunulamaz.
Bireysel farklılıklar, eğitim, yaş, futbol deneyimi, kültür ve taraftarlık biçimi cinsiyetten çok daha karmaşık değişkenlerdir.
Ancak futbol taraftarlığı üzerine yapılan sosyolojik araştırmalar, erkek ve kadın taraftarların futbolu deneyimleme biçimlerinin sosyal bağlamlardan etkilenebildiğini gösteriyor.
Futbolu uzun zamandır takip eden biri olarak “Futbolun kralı kim?” sorusunun aslında göründüğünden çok daha zor olduğunu düşünüyorum. Tribünde ya da forumlarda bu soru genellikle birkaç saniyede cevaplanıyor: Bir taraf Messi diyor, diğer taraf Ronaldo. Fakat biraz durup düşündüğümüzde karşımıza çok daha ilginç bir problem çıkıyor: Bir futbolcuyu “en iyi” yapan şeyi nasıl ölçebiliriz?
Sadece gol sayısına bakarsak farklı bir sonuç, asistleri ve oyun kuruculuğunu hesaba katarsak başka bir sonuç, takım başarısını ve milli takım performansını eklersek yine farklı bir sonuç elde edebiliriz. Üstelik futbol, bireysel istatistiklerin tek başına oyuncunun gerçek değerini tam olarak açıklayamadığı kolektif bir spor.
Bu nedenle aşağıdaki tartışmayı “Ben Messi'yi seviyorum” veya “Ronaldo daha çok çalıştı” seviyesinden çıkarıp performans bilimi, istatistik, gözlemsel analiz ve spor sosyolojisi açısından değerlendirmek daha anlamlı. Hakemli araştırmaların bize ne söylediğine, UEFA ve FIFA'nın doğrulanabilir verilerine ve taraftar davranışlarını inceleyen akademik çalışmalara birlikte bakalım.
1. Önce “kral” kelimesini bilimsel olarak tanımlamak gerekiyor
Bilimsel bir karşılaştırmanın ilk adımı, ölçmek istediğimiz kavramı tanımlamaktır. “En iyi futbolcu” ölçülebilir tek bir değişken değildir. Gol sayısı, asist, dakika başına üretkenlik, büyük maç performansı, takım başarısı, oyun yaratma, fiziksel dayanıklılık, pozisyon çeşitliliği ve uzun süre üst düzey kalabilme gibi birçok değişken söz konusudur.
Bu nedenle hipotetik bir “futbolcu kalite endeksi” oluşturacak olsaydık şu başlıkları kullanabilirdik:
- Gol üretimi
- Asist ve pozisyon yaratma
- Şut verimliliği
- Top sürme ve adam eksiltme
- Oyun kurma
- Büyük maç performansı
- Şampiyonlar Ligi başarısı
- Milli takım performansı
- Bireysel ödüller
- Kariyerin uzunluğu ve sürdürülebilirliği
Burada önemli bir metodolojik sorun var: Bu değişkenlerin hepsi aynı şeyi ölçmüyor.
Örneğin bir santrforun gol sayısı çok yüksek olabilir ama oyun kurma konusunda zayıf olabilir. Bir hücum oyuncusu daha az gol atıp takım arkadaşlarına olağanüstü fırsatlar yaratabilir. Dolayısıyla yalnızca gol sayısını kullanarak “en iyi” sonucuna ulaşmak, istatistiksel olarak eksik bir model oluşturmak anlamına gelir.
Messi ve Ronaldo'yu karşılaştıran hakemli bir çalışmada araştırmacılar da tam olarak bu karmaşıklığa dikkat çekiyor. Castañer ve arkadaşlarının Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan çalışması, iki oyuncunun gol öncesindeki motor davranışlarını T-pattern analizi ve polar koordinat analiziyle inceledi. Araştırmacılar, iki oyuncunun da üstün golcülük yeteneğine sahip olmakla birlikte bunu farklı hareket ve teknik davranış dizileriyle gerçekleştirdiğini ortaya koydu. Frontiers
Yani ilk bilimsel sonuç oldukça önemli: Aynı sonuca ulaşmak, aynı futbolu oynamak anlamına gelmiyor.
2. Messi ve Ronaldo aslında aynı oyuncu tipinin iki versiyonu değil
Messi-Ronaldo tartışmasının en büyük hatalarından biri, iki futbolcuyu yalnızca “daha fazla gol atan kim?” üzerinden karşılaştırmak.
2017 yılında yayımlanan gözlemsel araştırmada Messi'nin gol öncesindeki davranışlarında top sürme ve yön değiştirme eylemlerinin daha belirgin olduğu, Ronaldo'nun ise farklı teknik kalıplarla, özellikle şut ve bitiricilik özellikleriyle öne çıktığı tespit edildi. Araştırmada Messi'nin sol ayağını ve Ronaldo'nun sağ ayağını gol pozisyonlarının önemli bölümünde baskın biçimde kullandığı da gösterildi. Frontiers
Daha önce Messi'nin 103 golünü inceleyen ayrı bir araştırmada ise vücut yönelimi, ayak-top temas bölgesi, dönüş yönü ve hareket biçimleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştu. Frontiers
Bu bize önemli bir ayrım sunuyor:
Messi'nin üstünlüğü büyük ölçüde oyun yaratma, dar alanlarda top kontrolü, dribbling ve pozisyon üretme kapasitesiyle ilişkilendirilebilirken; Ronaldo'nun üstünlüğü bitiricilik, hava topları, fiziksel adaptasyon ve uzun süre yüksek gol üretimiyle daha fazla ilişkilendirilebilir.
Dolayısıyla “hangisi daha komple?” sorusunun cevabı, komple oyuncuyu nasıl tanımladığınıza bağlı.
3. Şampiyonlar Ligi verileri Ronaldo'ya ciddi bir avantaj sağlıyor
Eğer yalnızca Avrupa'nın en üst düzey kulüp turnuvasındaki gol üretimini değerlendirirsek, Ronaldo'nun üstünlüğünü kabul etmek gerekiyor.
UEFA'nın güncel istatistiklerinde Cristiano Ronaldo 141 Şampiyonlar Ligi golüyle zirvede bulunurken Messi 129 golle ikinci sırada yer alıyor. Ronaldo ayrıca 187 maçla organizasyon tarihinin en fazla maça çıkan oyuncusu; Messi ise 163 maçta bulunuyor. UEFA.com+1
Ronaldo'nun bu turnuvada beş şampiyonluğu bulunuyor. Üstelik UEFA verilerine göre Şampiyonlar Ligi tarihindeki en fazla gol atan oyuncu olmasının yanında, turnuvada en fazla maça çıkan oyuncu konumunda da bulunuyor. UEFA.com+1
Bu açıdan bakıldığında:
Şampiyonlar Ligi golcülüğü ve uzun vadeli elit performans = Ronaldo lehine.
Fakat istatistiksel analiz burada da bitmiyor. Çünkü Messi, daha az maçta 129 gol üretmiş durumda ve UEFA'nın güncel verilerinde Ronaldo'nun 42, Messi'nin 40 Şampiyonlar Ligi asisti bulunuyor. UEFA.com
Bu nedenle yalnızca toplam gol sayısı yerine maç başına üretim, dakika başına üretim ve yaratılan pozisyonlar gibi ölçütleri de hesaba katmak gerekiyor.
4. Dünya Kupası faktörü Messi'nin dosyasını güçlendiriyor
Messi lehine en güçlü argümanlardan biri milli takım kariyerinin zirvesidir.
2022 Dünya Kupası'nda Arjantin şampiyon olurken Messi yedi gol attı ve turnuvanın en iyi oyuncusuna verilen Golden Ball ödülünü kazandı. FIFA ayrıca Messi'nin Dünya Kupası tarihinde bu ödülü iki kez kazanan ilk oyuncu olduğunu belirtiyor. FIFA+1
Burada önemli olan sadece kupanın kazanılmış olması değil. Messi'nin 2014'te de turnuvanın Golden Ball ödülünü kazanmış olması, yani iki farklı Dünya Kupası'nda bireysel olarak turnuvanın en iyi oyuncusu seçilmesi.
Ronaldo'nun milli takım kariyeri ise farklı bir başarı modeli ortaya koyuyor. Portekiz'le Avrupa Şampiyonası kazanması ve uluslararası futbol tarihindeki uzun süreli gol üretimi, onun milli takım seviyesindeki değerini oldukça yükseltiyor.
Ancak “kariyerin en büyük kupası” kriterine özel ağırlık verirsek Messi'nin 2022 Dünya Kupası başarısı tartışmada belirgin bir avantaj yaratıyor.
5. Peki Ballon d'Or gibi ödüller bilimsel kanıt sayılır mı?
Tam olarak değil.
Bireysel ödüller değerli göstergelerdir ancak tamamen objektif değildir. Çünkü ödüller seçmenlerin değerlendirmelerini, medya algısını, takım başarısını ve oyuncunun sezon içindeki görünürlüğünü de içerir.
Bu yüzden Ballon d'Or'u bir “ölçüm cihazı” değil, uzman topluluğunun kolektif değerlendirmesi olarak görmek daha doğru olur.
Bilimsel yöntemde buna ölçümün geçerliliği açısından yaklaşabiliriz. Eğer aynı oyuncunun performansını farklı yöntemlerle değerlendirdiğimizde benzer sonuçlara ulaşıyorsak güvenimiz artar. Örneğin gol verileri, asistler, gözlemsel performans analizleri, takım başarıları ve uzman değerlendirmeleri aynı oyuncuyu sürekli olarak üst sıralarda gösteriyorsa elimizde daha güçlü bir kanıt kümesi oluşur.
Bu açıdan Messi ve Ronaldo'nun konumu olağanüstü. ModK adı verilen objektif kariyer değerlendirme yöntemini kullanan bir araştırmada iki oyuncu 21. yüzyılın en güçlü kariyerleri arasında gösterilmiş ve aralarındaki farkın oldukça küçük olduğu belirtilmiştir. Çalışma, 2019/20 sezonu sonu itibarıyla Messi'yi az farkla öne çıkarırken iki kariyer arasındaki ayrımın “kesin” biçimde belirlenemeyeceğini de vurgulamıştır. ScienceDirect
6. Erkeklerin ve kadınların futbola bakışı gerçekten farklı mı?
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir bilimsel problem var: “Erkekler analitik düşünür, kadınlar duygusal düşünür” şeklindeki kesin bir genelleme bilimsel olarak savunulamaz.
Bireysel farklılıklar, eğitim, yaş, futbol deneyimi, kültür ve taraftarlık biçimi cinsiyetten çok daha karmaşık değişkenlerdir.
Ancak futbol taraftarlığı üzerine yapılan sosyolojik araştırmalar, erkek ve kadın taraftarların futbolu deneyimleme biçimlerinin sosyal bağlamlardan etkilenebildiğini gösteriyor.