Sağlık Bakanlığı’ndan “Maymun Çiçeği Virüsü Rehberi”

Sağlık Bakanlığı’ndan “Maymun Çiçeği Virüsü Rehberi”

Sağlık Bakanlığı’ndan “Maymun Çiçeği Virüsü Rehberi”


Dünya koronavirüsü henüz atlatamadan yeni tek salgını konuşmaya başladı. COVID-19 kadar olmasa bile endişe yaratan maymun çiçeği virüsü atlas 4 tek yanına hızla yayılmaya başlandı. Öyle ki geçtiğimiz günlerde Türkiye’dahi dahi maymun çiçeği vakası tespit edildi.


Maymun çiçeği virüsüne ilişkin şu ana kadar korkulacak düzeyde tek hâl ortaya çıkmadı. Buna rağmen Sağlık Bakanlığı konuya ilişkin tek rehber hazırlayarak kamuoyunun bilgisine sundu.


Hazırlanan rehberde hastalığın mikrobiyolojisinden enfeksiyon yollarına belirtilerinden tedavi yöntemlerine konu ayrıntılı olarak ele makbuz. İşte “Maymun Çiçeği Rehberi”nden derlediğimiz önemli bilgiler…

[Fotoğraf: Getty Images]


Maymun çiçeği nasıl ortaya artık?


Monkeypox, Orta ve Batı Afrika’nın tropikal yağmur ormanlarında endemik

olarak görülen ve zaman zaman atlas başka bölgelerine buradan kaynaklı olarak yayılan, rengi sayıda görülen viral tek zoonotik hastalık.


Hastalığın tabiî kaynağı yerde virüse karşı hassas ip sincapları, kol sincapları, gambiya keseli sıçanları, fındık fareleri, primatlar gibi türlü hayvan türleri.


İlk ne zaman ortaya artık?


Maymun çiçeği, ilk olarak 1958’dahi Danimarka Kopenhag’bile laboratuvar

hayvanlarında yapılan tek batılılaşmak maymunlarda gösterildi. Bu nedenle ismi maymun çiçeği (monkeypox) olarak tanımlandı. Ancak virüsün tabiî rezervuarı maymunlar olumsuzlama.

[Fotoğraf: Getty Images]


İnsanlarda ne zaman tespit edildi


İnsanlarda ise ilk kez 1970 yılında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde (eski adı Zaire) 1968’dahi bitkilerin hastalığının eradike edildiği tek bölgede 9 yaşındaki tek erkek çocukta tanımlandı. O tarihten itibaren dahi vakaların birçok ülkenin kırsal, yağmur ormanı bölgelerinde rapor edildi. Kongo Havzasında, özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde ve Orta ve Batı Afrika’bile insan vakaları giderek henüz fazla kayıtlara geçti.


1970 yılından itibaren 11 Afrika ülkesinde (Benin, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Gabon, Fildişi Sahili, Liberya, Nijerya, Kongo Cumhuriyeti, Sierra Leone ve Güney Sudan) insanda maymun çiçeği hastalığı bildirildi. O günden yerde yana zaman zaman yine hastalık türlü kereler görülerek kayıtlara geçti.


Afrika sayılmazsa görülmeye başlandı


Maymun çiçeği hastalığı, yalnızca Batı ve Orta Afrika ülkelerini olumsuzlama, nadir ve rengi sayıda bile olsa atlas geri kalan ülkelerini dahi etkilediği için küresel önemi olan tek hastalık olarak kabul edilebiliyor. Afrika müstesna ilk maymun çiçeği hastalığı salgını Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD9 görüldü. Bu salgın ABD’dahi 70’in üzerinde maymun çiçeği vakasına yol açtı.)


Maymun çiçeği hastalığı ayrıca Eylül 2018’dahi Nijerya’dan İsrail ve Birleşik Krallık’a, Mayıs 2019, Aralık 2019, Mayıs 2021 ve Mayıs 2022’dahi Singapur’a,

Temmuz ve Kasım 2021’dahi yine Nijerya’dan ABD’ye seyahat edenlerde bildirildi.

Mayıs 2022’dahi endemik olmayan az ülkede ansızın fazla maymun çiçeği vakası tespit edildi. Aynı ağrı Portekiz, İspanya ve Birleşik Krallık karışma olmak üzere Avrupa’bile sayı sayıda vaka tespit edildi. Yine Kanada, Avustralya, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri’nde dahi vakalar bildirildi.

[Fotoğraf: Getty Images]


Nasıl bulaşıyor?


Afrika koşullarında maymun çiçeği virüsünün hayvanlardan insana bulaşması, enfekte hayvanların kan, vücut sıvıları veya toplantı veya mukoza lezyonları ile aracısız temasla veya ısırıkla meydana gelebiliyor. Maymun çiçeğinin tabiî rezervuarı henüz tanımlanmadı. Ancak kemirgenler yetişkin

olasılıkla rol oynuyor. Çiğ ve rengi pişmiş enfekte hayvanların etleri ve enfekte hayvanların başka hayvansal ürünlerini yemek olası tek risk faktörü.


İnsandan insana enfeksiyon yolları


İnsandan insana enfeksiyon, enfekte kişinin sekresyonları ile uzun süreli yakın temas, formaları lezyonları ile aracısız bütünlüğü arızalı toplantı veya mukozalarla (göz, burun, yüzde mukozaları gibi) temas veya yakın zamanda formaları lezyonlarından kontamine olmuş nesnelerle (yatak çarşafı, havlu vb.) yakın temastan kaynaklanabiliyor. Genel olarak tıpkısı evi paylaşan kişilerde, kapalı ortamlarda sayı uzun süreli yakın mesafede bulunanlarda ve enfekte kişiyle temas fail sağlık çalışanlarında risk oluşturuyor. Bulaşma, enfekte anneden bebeğe plasenta yoluyla geçiş şeklinde dahi olabilir. Bu merkezde doğumda ve doğumdan hemen sonra yenidoğanda yaradılıştan maymun çiçeği hastalığı bulgularına yol açabilir. Annede etkin enfeksiyon varlığında yenidoğan bebeğe yakın temas ile

dahi geçiş olabilir. Enfekte kişilerden cinsel yolla bulaş tek başka risk faktörü olabilir. 


Tüm yerde enfeksiyon yollarıyla risk bulunmakla beraberce enfeksiyon sayı kolay gerçekleşmiyor. Bugüne kadarki en uzun enfeksiyon zinciri, 6-9 kişi olarak bildirildi.


Kuluçka süresi


Maymun çiçeğinin kuluçka süresi, riskli temastan semptomların başlangıcına kadar olan süre genellikle 6-14 gün. Ancak 5-21 gün arasında değişebiliyor. Bir hayvan ısırığı veya tırmalaması öyküsü olan kişiler, henüz kısa tek

kuluçka süresine (13’açınık karşı 9 gün) sahip olabilir.


Klinik seyri nasıl?


Maymun çiçeği virüsünün klinik tablosuna bakıldığında öfke, yoğun göz ağrısı, lenfadenopati (lenf düğümlerinin şişmesi), sırt ağrısı, miyalji (kas ağrıları) ve yoğun halsizlik ile başladığı görülüyor. Bu bulgular hastalığın ilk 5 gününde apaçık şekilde hissediliyor.


Deri döküntüsü maymun çiçeği virüsünün tek başka önemli belirtisi… Genellikle coşkulu ortaya çıkmasından sonraki 1-3 gün içinde başlıyor. Döküntü, gövdeden ziyade yüz ve ekstremitelerde yoğunlaşma eğiliminde oluyor. Yüz, avuçlar ve ayak tabanları en fazla etkilenen yerler arasında yer alıyor. Ayrıca oral mukozalar, genital toprak, konjonktiva ve korneada bile görülüyor. 


Maymun çiçeği, genellikle 2-4 hafta süren semptomları olan kendi kendini sınırlayan tek hastalık. Şiddetli vakalar çocukluk çağında henüz sık görülüyor. Temas edilen virüs yükünün yüksekliği, kişinin alçak yatan hastalıkları klinik tablonun henüz ağır seyrine neden olabiliyor.

[Fotoğraf: Getty Images]


Tespit edilen vakalarda izlenmesi gereken yol


Kesin vaka ile karşılaşılması durumunda, ilk olarak standart enfeksiyon kontrol önlemleri tam olarak uygulanmalı, el yıkamaya maksimum özen gösterilmeli. Vücut sıvıları ile temas kuralları uygulanmalı. Ardından yapılması gerekenler ise sırasıyla şöyle:


-Maymun Çiçeği Vaka Bildirim Formu (Ek 2) doldurulmalı ve İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Bulaşıcı Hastalıklar Birimine gönderilmeli.


-Sağlık kurumları tarafından gönderilen Maymun Çiçeği Vaka Bildirim Formu  İl Sağlık Müdürlüğü tarafından tıpkısı gün içerisinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (HSGM) Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığı [email protected] elektronik posta adresine gönderilmeli.


-Vaka hastanede yatırılarak izole edilmeli.


-Kesin vaka tanımına uyan kişi cerrahi maske takmalı.


-Sağlık personeli hastanın sağlık bakımında ve hizmet için hasta odasına girişlerde N95 maske, gözlük veya siperlik, eldiven ve önlük gibi kişisel koruyucu ekipman kullanmalı.


-Hasta için kullanılan yatak çarşafı, örtü gibi malzemeler sonrasında sıvı geçirmeyen poşet içerisine konularak başka tek şekilde temizlenmeli. Personel yerde konuda bilgilendirilmeli.


-Hastanın taburculuğu sonrasında oda 24 saat kullanılmaz, hasta odası standart temizlik yaklaşımı ile temizlenmeli.

[Fotoğraf: Reuters]


Tedavide nasıl tek yol izleniyor?


Geliştirilen bazen antivirallerin (tecovirimat, brincidofovir, cidofovir) kesin olmamakla beraberce maymun çiçeği hastalığında etkili olabileceği belirtiliyor. Maymun çiçeği hastalığı için semptomları hafifletmek, komplikasyonları yönetmek ve uzun vadeli sekelleri önlemek için klinik ihtimam ve müzahir tedavi verilmeli. Sekonder bakteriyel enfeksiyonlar etkene özgü ve uygun şekilde tedavi edilmeli.


Aşısı var mı?


Çiçek hastalığına karşı aşılamanın, maymun bitkilerin hastalığını önlemede yaklaşık yüzde 85 oranında etkili olduğu az gözlemsel çalışmayla kanıtlandı. Bu nedenle, öncesinde bitkilerin aşısı olanlar hastalığı henüz hafif geçirebilirler ya bile hastalıktan korunabiliyor. Bugün içildikten, bitkilerin aşıları klinik kullanıma sunulmuş merkezde olumsuzlama. Modifiye edilmiş atenüe göz virüsüne (Ankara suşu) dayalı yeni tek göz, 2019’bile maymun çiçeğinin önlenmesi amacı ile ABD Gıda ve İlaç Ajansı (FDA) ve Avrupa İlaç Ajansından (EMA) kullanım onayı öncü. Bununla beraberce göz kısıtlı olarak ulaşılabilir merkezde bulunuyor. Aşı iki doz olarak uygulanıyor.

Yasal Uyarı: Sitemiz tasarım aşamasındadır ve tüm içerikler hayal ürünüdür. Gerçek kişi ve kurumlar ile benzerlikleri tamamen tesadüfidir. İçerikler haber niteliği taşımaz ve gerçekliği yoktur. Sitemiz taslak aşamasında rastgele oluşturulan içeriklerden sorumlu değildir. Yinede sitemizden kaldırılmasını istediğiniz içerikler için [email protected] adresine mail ileterek taleplerinizi iletmeniz halinde yasal süre içerisinde tüm içerikler sitemizden kaldırılacaktır.

4 Beğen

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Generated by Feedzy